Δράκοι και άλλες δημιουργίες με σίδηρο

Μαργαρίτα Πουρναρα

(δημοσιεύτηκε στο www.kathimerini.gr στις 31/12/2008)

 

«Αστέρια στη θάλασσα και μεταλλικά μυθικά κοχύλια, πουλιά, σφαίρες, λουλούδια και έντομα ήρθαν στη γη, όπως τα σιδερένια όρνια της Αποκάλυψης που κατέβηκαν από τα ουράνια στη γη. Εκείνα που έφτιαξε όμως ο Νίκος - Γιώργος Παπουτσίδης δεν ήρθαν για να φοβίσουν αλλά για να τέρψουν και να γεμίσουν τη ζωή μας». Ετσι περιγράφει ο Αλέκος Φασιανός τη δουλειά του Παπουτσίδη, στην οποία πρωταγωνιστούν οι δράκοι, τα άστρα, τα πουλιά, τα φυτά, τα στεφάνια, τα περίεργα όντα.

Δημιουργίες με σίδηρο

Οι συνθέσεις του παρουσιάζονται μέχρι και τα τέλη Φεβρουαρίου στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης της Ρόδου, σε μια χορταστική ατομική έκθεση, την οποία επιμελείται η δραστήρια πρόεδρος της Πινακοθήκης δρ Μαίρη Καμπουροπούλου. Το ισόγειο είναι γεμάτο από τις ευφάνταστες δημιουργίες του με σίδηρο, ενώ ο πρώτος όροφος είναι αφιερωμένος στους δράκους που είναι το σήμα κατατεθέν της πορείας του.

Ο Παπουτσίδης είναι από τους καλλιτέχνες που φτιάχνει με τα δικά του υλικά ένα ολόκληρο σύμπαν και προσκαλεί τον θεατή να εισέλθει, αφήνοντας πίσω τη λογική. Τα έργα του είναι αποσπασματικές εικόνες από όνειρα, από τις παραστάσεις του νου του, από τις εμμονές του. Μια περιήγηση στην έκθεση αποκαλύπτει ότι ο καλλιτέχνης έχει μεγάλη ευχέρεια στο να χειρίζεται τον σίδηρο και να δίνει σε αυτό το σκληρό υλικό φόρμα, αλλά και ψυχή. O γλύπτης έχει επινοήσει και το σιδηρογράφημα, όπου η ζωγραφική και η γλυπτική παντρεύονται στην επιφάνεια μιας λαμαρίνας. Εκεί ο σίδηρος συναντάει το λάδι και οι δράκοι τους αρχαιοελληνικούς κότιμους και τα αστέρια.

«Τα σιδηρογραφήματά του -μεταξύ ρεαλισμού και φαντασίας, καθημερινότητας και αρχετυπικών μύθων, αφαιρετικότητας και λεπτομέρειας- συνθέτουν έργα που συνομιλούν με το σύμπαν και μας ταξιδεύουν σε μια ανεξερεύνητη ακόμα χρονική ζώνη όπου αρχέγονες μνήμες του πολιτισμού μας, η θρησκεία, η αστρολογία και η μεταφυσική, συναντούν οράματα του μέλλοντος, την επιστήμη, την πυρηνική φυσική και την τεχνολογία» γράφει η Μαίρη Καμπουροπούλου στον κατάλογο.

Ο Παπουτσίδης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Είναι μέλος της Ενωσης Αρχιτεκτόνων και Σχεδιαστών Περιβάλλοντος της Αγγλίας, όπου έχει τιμηθεί με το βραβείο Μονέρβα. Σε προηγούμενες ενότητες της δουλειάς του έχει σχεδιάσει είδη γραμμάτων και συνθέσεις με λέξεις. Εχει φιλοτεχνήσει μετάλλια, βραβεία, κοσμήματα, εξώφυλλα, ενώ υπαίθρια γλυπτά του υπάρχουν στην Τεχνόπολη στο Γκάζι, στην Κηφισιά και στο Παλαιό Φάληρο, καθώς και στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο.

 

 

Κείμενο από τον κατάλογο της ατομικής έκθεσης του Νίκου Γιώργου Παπουτσίδη με τίτλο «Δρακοσυλλέκτης» που πραγματοποιήθηκε στην Γκαλλερί ΑΔΑΜ από 3 έως 30 Νοεμβρίου 2005

 

«Πόσες και πόσες διηγήσεις, παραμύθια και ιστορίες δεν έχει γεννήσει αυτό το μυθικό ζώο, που στις εικασίες του λαού είναι οφιόδες θηρίο τεράστιου μεγέθους με βλέμμα δεινό και πνοή θανατηφόρο. Τρομερός φύλακας των μήλων των Εσπερίδων και του χρυσόμαλλου δέρατος και για τους ναυτικούς μας Θαλάσσιο φίδι, που προκαλεί σίφωνες, θύελλες ακόμακαι παλίρροιες. Ένα τέτοιο ζώο-σύμβολο, που μπορεί να το φαντάζεται κανείς όπως θέλει, με φτερά, με κορώνες, τρομερό και αήττητο, με δόντια μαγικά, παρόν σε όλες τις χώρες και σε όλες τιςεποχές που ερωτεύεται παράφορα και λιώνει σαν χρυσός, που είναι ιδέα, έξω από τα πραγματικά όρια, είναι φυσικό να εξάπτει την καλλιτεχνική φαντασία και να γίνεται πηγή δημιουργίας. Ο Νίκος Γιώργος Παπουτσίδης μαγεμένος από την πολυμορφία του μύθου παρουσιάζειμια σειρά από έργα άλλοτε περίοπτα και άλλοτε ανάγλυφα από πλάκες σιδήρου επιζωγραφισμένες, όπου ο δράκος μπορεί να παίρνει όλες τις μορφές, να συνδιάζεται με αστέρια, με έντομα, με φτερωτά μάτια, να δείχνει τα τρομερά του δόντια, να κουλουριάζεται ή να έρπει. Μέσα σε ανάγλυφα περιγράμματα το χρώμα, αυτό το μαγικό και διαχεόμενο, έρχεται να συμπληρώσειτην κίνηση του ερπετού, να τονίσει τα άσπρα του δόντια, να πλέξειτο σταθερό σπιτάκι του με την άπιαστη μορφή του. Παρά την τρομερή υπόστασή του ο Παπουτσίδης κατορθώνει να γενήσσει στον θεατή όχι το φόβο του τρομερού αήττητου θηρίου, αλλά το φανταστικό παραμύθι του θρύλου και της παράδοσης. Συμβολικά στοιχεία όπως το σπίτι με την κεραία, τα ψάρια, οι λιβελούλλες, οι φραγκοσυκιές, το φτερωτό μάτι, άστρα και κορώνες, στεφάνια με κορδέλλες, αναμειγνύονται, με το δράκο ένα σύμβολο αληθινό και συγχρόνως φανταστικό. Αλλού φέρει κορώνα, αλλού έχει φτερά, πετάει τρέχει και εξάπτει την φαντασία ότι στον κόσμο τούτο όλα υπάρχουν, όλα ζουν, ο κήπος έχει απ’όλα, τα καλά, τα κακά, τα γλυκά και τα φαρμακερά. Μέσα σε αυτά και ο ίδιος, για να μας πει ότι πρόκειται για παραμύθι, το δικό του παραμύθι, το καλλιτεχνικό παραμύθι.»

Νέλη Μισιρλή
Δρ. Ιστορικός Τέχνης, επιμελήτρια Εθνικής Πινακοθήκης

 

 

Κείμενο από τον κατάλογο της ατομικής έκθεσης του Νίκου Γιώργου Παπουτσίδη με τίτλο «Γλυπτά επιλεγμένα για τον ιωβαφή ορίζοντa» που πραγματοποιήθηκε σε υπαίθριο χώρο της παραλίας του Παλαιού Φαλήρου από 14 Σεπτεμβρίου έως 14 Οκτωβρίου 2005.

 

Νίκος Γιώργος Παπουτσίδης: Στον Ρυθμό της Υπερκόσμιας Ενέργειας

«Μεταφυσικά με τη διττή έννοια του όρου θα προβάλουν στην παραλία του Παλαιού Φαλήρου (Πλατεία Ηρώου) τα ειδικά επιλεγμένα για τον ιωβαφή ορίζοντα γλυπτά του Νίκου Γιώργου Παπουτσίδη.

Πρώτα επειδή τα γλυπτά του εμπνευσμένου καλλιτέχνη αυτά καθεαυτά προβάλλουν - όποιο κι αν είναι το θέμα - αρχέτυπα προκαλώντας ανθεκτικές στο χρόνο εντυπώσεις. Και ύστερα, επειδή στην προκειμένη περίπτωση, σε απόλυτη εναρμόνιση με τον περιβάλλοντα χώρο τον επεκτείνουν χαρισματικά μεσ' από τις αντανακλάσεις του φωτός στη μεταλλική επιφάνειά τους. Αντανακλάσεις τις οποίες προικίζουν με μια πρόσθετη γητειά οι αντικατοπτρισμοί του φωτός στη θάλασσα.

Όντως, μια στιγμή κοσμογονίας μας προσφέρει ο καλλιτέχνης, καθώς η πρώτη ύλη στον Άνθρωπο-Μάτι-Όραμα, στο Πολύκυκλο, στους Έλληνες Δράκους (τον Άργο, τη Λάμια, τον Εριχθόνιο), στον Ήρωα κάθε μέρα κ.α. απορροφά και ακτινοβολεί μία διαφορετική λάμψη ανάλογα με την τροχιά του ήλιου, προκαλώντας μας όχι μόνον οπτικά αλλά και ψυχικά να βιώσουμε μια χαρισματική, αντιδραστική σε κάθε περιγραφή, ατμόσφαιρα.

Καθρεπτίσματα απόκρυφων μυστικών, νύξεις ενός μικρόκοσμου κατ' εικόνα και ομοίωση του μακρόκοσμου, διαχρονικές μαρτυρίες ενός συνεχούς γίγνεσθαι, πομποί και δέκτες μιας υπερκόσμιας ενέργειας, αγγελιοφόρα διαχρονικών μηνυμάτων τα έργα του Νίκου Γιώργου Παπουτσίδη προβάλουν στην παραλία του Παλαιού Φαλήρου ιχνηλάτες εκείνης της υπέρτατης ενέργειας-έντασης, της οποίας εμείς οι θνητοί δεν είμαστε παρά μια απειροελάχιστη μαρτυρία.

Κατόρθωσε όντως εδώ ο καλλιτέχνης να δώσει σάρκα και οστά σε αυτήν καθεαυτή την Ιδέα της υπερκόσμιας ενέργειας. »

Ντόρα Ηλιοπούλου - Ρογκάν
Δρ. Ιστορικός Τέχνης - Τεχνοκριτικός

 

 

Απόσπασμα κειμένου από τον κατάλογο της ατομικής έκθεσης του Νίκου Γιώργου Παπουτσίδη με τίτλο «Χαίρε Πόλις» που είχε πραγματοποιηθεί το 2003 στην Γκαλερί Αδάμ.

 

« Άν σταχυολογήθηκαν οι πληροφορίες γύρω από τους μύθους της άθλησης και του «κότινου» , είναι γιατί ο Νίκος Γιώργος Παπουτσίδης, στενός παλαιότερα συνεργάτης του Γιάννη Τσαρούχη, έχει για χρόνια ασχοληθεί με το στεφάνι αυτό, αρκεί να θυμηθούμε ότι το πρωτοσχεδίασε και το φιλοτέχνησε κατόπιν (1992). Μια προσαρμοστική παραλλαγή εκείνου του «κότινου» βλέπουμε σήμερα να κοσμεί ως έμβλημα τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004.

Ο Νίκος Γιώργος Παπουτσίδης, έχοντας για μεγάλο διάστημα θητεύσει στην περιβαλλοντική αρχιτεκτονική και στην γλυπτική, τομείς με τους οποίους ακόμα ασχολείται, θέλησε να τιμήσει την πόλη της Αθήνας που θα υποδεχτεί ως οργανώτρια τους Αγώνες. Για το λόγο αυτό δημηιούργησε μια σειρά έργων που αναγγέλουν θριαμβικά το γεγονός. Η σειρά αποτελείται από λάβαρα, στεφάνια, φτερωτές ρόδες της τύχης και της δόξας (αλλά και της ρευστότητας της ζωής ή των αέναων μετροπών της). Η σειρά αποτελείται επίσης από συμβολισμούς και οράματα που μπορεί να δει κανείς με τα μάτια του ανοιχτά και την συνείδησή του σε εγρήγορση. Πίσω από κάθε γλυπτό ή την μακέτα του που παρουσιάζεται αυτονομημένη ως ολοκληρωμένο έργο, υπάρχει ο Αθλητής ή το ίδιο το πνεύμα του άθλου.

Το υλικό με το οποίο διαπραγματεύεται τις ιδέες και τις εμπράγματες εφαρμογές στα έργα του ο Ν. Γ. Παπουτσίδης, είναι το μέταλλο, ιδιαίτερα το σίδερο. Υλικό από την φύση του δύσκαμπτο, αλλά βαρύ και σθεναρό, στα χέρια του καλλιτέχνη αποκτά ευελιξία, συνδυάζοντας την ανθεκτικότητα με την μνημειακότητα. Το επέλεξε με ευαισθησία και γνώση περισσή ο δημιουργός, προκειμένου να διαμορφώσει τις συνθέσεις του ως σχεδιομοργές στον χώρο.

Το μέταλλο το χειρίζεται με άνεση, σφυρηλατώντας και δαμάζοντας τις αντιστάσεις του. Εκτός αυτού, του προσφέρει την δυνατότητα να ανδείξει την στιβαρότητα και τις αντιπαραθέσεις του με τον χώρο και το φως στις περίοπτες συνθέσεις. Πρόκειται για υλικό που ακολουθεί και εγγράφει στις επιφάνειές του τις μεταλλαγές που υφίσταται στη διαδρομή του χρόνου, σαν να ήταν το δέρμα ενός ανθρώπου που φαντασιακά θα είχε υπερβεί το κατώφλι της φθοράς, χωρίς ωστόσο να εξαφανίζεται στην λησμονιά. Με το μέταλλο, το οποίο ο καλλιτέχνης αφήνει στην φυσική του κατάσταση κι άλλοτε πάλι το ζωγραφίζει με τα πέντε ολυμπιακά χρώματα ή δημιουργεί «σιδηρογραφήματα» με λέξεις ή φράσεις περιεκτικές (που λειτουργούν τόσο συμβολικά όσο και μεταφορικά), συγκροτεί αυτοτελείς συνθέσεις που ανοίγουν ένα οργανικό διάλογο με το περιβάλλον, καθώς τα γλυπτά του είναι περίοπτα κια ταυτόχρονα παρουσιάζουν την εντύπωση ενός κελύφους, όπου μπορεί να φιλοξενηθεί ή να περιηγηθεί η ανρώπινη παρουσία ή το εναισθητικό βλέμμα της.

Ο Ν. Γ. Παπουτσίδης συνδυάζει το ρεαλισμό με την αφαιρετικότητα, το διακοσμητικό επίσης στοιχείο με το μινιμαλισμό, την καθημερινότητα ακόμη με τον μύθο, διεγείροντας ιδεότυπους από τον κόσμο του συλλογικού ασυνείδητου, που παρουσιάζονται, θαρρεί κανείς, μέσα από τον πλούτο της διαχρονικής λαϊκής φαντασίας, καθώς ταυτόχρονα διατηρούν τον τελετουργικό τους χαρακτήρα. »

Αθηνά Σχινά
Τεχνοκριτικός